Impotencja -Metody leczenia

W leczeniu zaburzeń erekcji (impotencji) stosuje się obecnie wiele metod; wyróżniamy leczenie zachowawcze, metody zabiegowe oraz psychoterapię. Wybór najwłaściwszego sposobu postępowania zależy od przyczyny zaburzenia, obrazu klinicznego, a także wspólnej decyzji lekarza specjalisty i pacjenta. W niektórych przypadkach możliwe jest łączenie leczenia farmakologicznego z postępowaniem zabiegowym.

Psychoterapia

Jeśli dysfunkcja seksualna ma podłoże psychologiczne, psychoterapia może przynieść oczekiwane rezultaty. U mężczyzn bez organicznej przyczyny zaburzenia, problemy ze wzwodem mogą być spowodowane przez stres, depresję, różnego rodzaju zaburzenia lękowe, a także kłopoty w życiu osobistym. Po dokładnym wywiadzie (specjalne formularze i psychotesty) oraz wykluczeniu innych przyczyn, pacjent odbywa z psychologiem sesje terapeutyczne, na których próbują oni znaleźć przyczynę i odpowiednie rozwiązanie problemu. Często w proces terapeutyczny jest zaangażowana także partnerka, co pomaga zapewnić mężczyźnie komfort psychiczny i pogłębić wzajemne relacje. Psychoterapia może też być łączona z innymi metodami leczenia.  

Leczenie zachowawcze

Leczenie farmakologiczne:

Inhibitory PDE5 

Jedną z najbardziej skutecznych i najpowszechniejszych obecnie metod stanowi farmakoterapia przy użyciu popularnej grupy leków stosowanych w zaburzeniach erekcji. Są to tzw. inhibitory fosfodiesterazy (Sildenafil, Valdenafil, Tadalafil) – ich najbardziej znanym przedstawicielem pozostaje Viagra. Leki te działają poprzez blokowanie enzymu (fosfodiesterazy typu 5 – PDE-5) rozkładającego cykliczny GMP, co skutkuje zwiększonym i stałym stężeniem tego związku (cGMP) w mięśniówce gładkiej naczyń. Zapewnia to rozkurcz tętniczek doprowadzających oraz ciał jamistych i zwiększony napływ krwi powodujący efektywną erekcję.

Leki te zostały wynalezione podczas poszukiwań skutecznej terapii dla osób cierpiących na chorobę wieńcową. Mogą być stosowane u pacjentów z zaburzeniami o podłożu naczyniowym, a także tych z podłożem mieszanym. W związku z działaniem rozkurczowym w obrębie wszystkich naczyń i interakcjach pomiędzy lekami, inhibitory PDE5 są przeciwskazane u osób przyjmujących nitraty (np.: nitrogliceryna) i pacjentów, u których stosunek seksualny mógłby wiązać się z ryzykiem incydentu sercowo-naczyniowego.

Do działań niepożądanych należą przede wszystkim bóle i zawroty głowy, uderzenia gorąca oraz zaburzenia widzenia.

Testosteron 

U pacjentów z dysfunkcją wzwodu i współwystępującym obniżonym poziomem męskich hormonów płciowych (m.in. testosteronu) można stosować doustną, domięśniową lub przezskórną (plastry) suplementację testosteronu. Uzupełnianie poziomu testosteronu w organizmie wpływa pozytywnie na ogólne samopoczucie, a także zwiększa libido. Chociaż terapia ta nie jest zalecana jako jedyna metoda lecznicza, w połączeniu z innymi okazuje się poprawiać skuteczność i wyniki leczenia.

Innymi lekami wykorzystywanymi w terapii zaburzeń erekcji są: poprawiająca przepływ krwi pentoksyfilina,  yohimbina (naturalna, ziołowa substancja wpływająca na kurczliwość naczyń), a także apomorfina,  działająca ośrodkowo na rejon podwzgórza odpowiedzialny za powstawanie erekcji.

Iniekcje do ciał jamistych

Terapia ta została zaproponowana w latach 90-tych, kiedy odkryto, że podanie do prącia papaweryny, leku rozkurczowego poszerzającego naczynia i rozluźniającego mięśniówkę gładką, skutkuje efektywnym i utrzymującym się przez określoną ilość czasu wzwodem. Od tego czasu do stosowania wprowadzono kilka różnych preparatów, a także ich kombinacji. Jest to postępowanie bardzo skuteczne - u większości pacjentów podanie leku powoduje erekcję trwającą, w zależności od dawki, do kilkudziesięciu minut i zapewniającą możliwość odbycia satysfakcjonującego stosunku płciowego. Po odpowiednim przeszkoleniu przez lekarza specjalistę, mężczyzna może wykonywać iniekcje samodzielnie – właściwie wykonane są zupełnie bezbolesne. Najbardziej rozpowszechnionym lekiem podawanym w iniekcji do ciał jamistych jest alprostadil, będący syntetyczną prostaglandyną, substancją działającą rozkurczowo na ściany naczyń tętniczych doprowadzających krew do prącia. Alprostadil jest również produkowany w postaci specjalnych czopków podawanych do cewki moczowej (tzw. system MUSE). Dostępne są też preparaty łączące alprostadil i papawerynę, a nawet zawierające trzy różne substancje czynne. Do działań niepożądanych należą priapizm (długotrwała, bolesna erekcja), a także bliznowacienie tkanki w miejscu iniekcji oraz ból prącia. Niestety, ze względu na dyskomfort związany ze sposobem podawania leku, pacjenci niechętnie stosują tę metodę.

Metody mechaniczne

Pompka próżniowa – mechanizm działania

Mechaniczne sposoby wspomagania erekcji znane są od dawna, a jedną z nich jest tzw. pompka próżniowa. Zbudowana jest ona ze specjalnego, zakładanego na prącie cylindra, połączonej z nim ręcznej lub zasilanej baterią pompki oraz pierścienia erekcyjnego. Zasada działania tego urządzenia polega na wypompowaniu powietrza w założonym na prące cylindrze, co powoduje wytworzeniu próżni i ściągnięcie do ciał jamistych krwi. Po uzyskaniu odpowiedniego wzwodu cylinder jest zdejmowany, a do nasady prącia przesuwa się pierścień erekcyjny, który podtrzymuje erekcję blokując odpływ krwi. Prosty mechanizm i bezpieczeństwo stosowania sprawia, że jest to dobra i skuteczna metoda, należy jednak pamiętać, że nie leczy ona przyczyny, a działa jedynie objawowo i głównie pomocniczo. Ponad połowa mężczyzn stosujących pompki próżniowe osiąga doskonałe rezultaty, jednak ze względu na ograniczenia (nieporęczność, utrudnioną spontaniczność stosunku i dyskomfort związany ze stosowaniem), często rezygnują oni z tej terapii.

Leczenie zabiegowe

Protezy prącia

Zabiegi implantowania protez prącia, niegdyś popularne i wykonywane stosunkowo częściej, w obecnych czasach, głównie ze względu na wprowadzenie doustnych preparatów z grupy inhibitorów fosfodiesterazy (sildenafil) stanowią metodą ostateczną i wykorzystywaną tylko w przypadkach, gdy inne sposoby postępowania zawodzą.

Hydrauliczna proteza prącia

Protezy penisa można podzielić na półsztywne pręty, półsztywne protezy hydrauliczne oraz kilkuczęściowe protezy hydrauliczne. Pierwszy rodzaj implantów zachowuje jednakowy, niezmienny kształt i nie może być w żaden sposób modyfikowany po implantacji do prącia.Oznacza to, że penis jest usztywniony przez cały czas i nie jest możliwa zmiana jego objętości. Dużo lepsze pod tym względem są protezy hydrauliczne, które zachowują zbliżony kształt prącia w spoczynku, a przed stosunkiem mogą zostać napompowane do objętości właściwej dla wzwodu. Metoda ta zapewnia funkcjonalność prącia niezależnie od mechanizmów fizjologicznych i obciążeń chorobowych pacjenta. Należy jednak pamiętać, że implantacja protezy to zawsze inwazyjny zabieg operacyjny, obciążony powikłaniami, a także związany z bólem oraz dyskomfortem w okresie pooperacyjnym. Proteza nie zawsze może być w pełni ukryta, a efekt kosmetyczny może być niezadowalający (nienaturalny kształt prącia, utrata długości). Istotne  też jest to, że duża część implantowanych protez nieodwracalnie uniemożliwia lub znacząco utrudnia uzyskanie erekcji w naturalnym mechanizmie.

Operacje rekonstrukcyjne

W przypadkach uszkodzeń narządów płciowych oraz naczyń lub nerwów je zaopatrujących, możliwe jest przeprowadzenie zabiegów rekonstrukcyjnych. Wykonuje się je u pacjentów po urazach, wypadkach komunikacyjnych lub z wadami prowadzącymi do istotnej utraty funkcji. Są to zwykle bardzo skomplikowane i technicznie trudne do wykonania zabiegi, a efekt może nie być w pełni zadowalający. Dla wielu pacjentów jest to jednak jedyna opcja terapeutyczna, która może umożliwić powrót właściwej funkcji prącia.

Zabiegi wewnątrznaczyniowe

Zmiany organiczne w naczyniach są odpowiedzialne za ponad 50% przypadków zaburzeń erekcji (Erectile Dysfunction – ED) pojawiających się u mężczyzn w populacji ogólnej, a procent ten jest nawet większy u pacjentów cierpiących na chorobę niedokrwienną serca, cukrzycę i inne choroby związane z miażdżycą naczyń obwodowych. Większość zaburzeń erekcji o podłożu naczyniowym związana jest ze zmianami w obrębie układu tętniczego (głównie tętnice biodrowe i sromowe).

Naczynia zaopatrujące prącie w krew

Jedną z niedawno zaproponowanych metod terapeutycznych w leczeniu zaburzeń erekcji o podłożu naczyniowym jest procedura endowaskularna polegająca na angioplastyce balonowej tętnic biodrowych i sromowych, ich udrożnieniu i wszczepieniu stentów naczyniowych uwalniających leki (DES, Drug-Eluting Stents).

Jest to obecnie obszar bardzo dużego zainteresowania urologów i radiologów zajmujących się naczyniowymi zabiegami interwencyjnymi przede wszystkim ze względu na potencjalne możliwości tej metody w przywracaniu funkcji seksualnej u mężczyzn, u których leczenie zachowawcze nie przyniosło skutku.

Zabieg przezskórnej angioplastyki tętniczej u pacjentów z zaburzeniami erekcji jest zbliżony, jeśli chodzi o przebieg, wskazania i działania niepożądane, do innych procedur wewnątrznaczyniowych wykonywanych na tętnicach obwodowych.

W ostatnich latach, w wyniku kooperacji wiodących ośrodków i zaawansowanych prac nad możliwością endowaskularnego udrażniania naczyń doprowadzających krew do prącia, została wprowadzona nowatorska metoda interwencji wewnątrznaczyniowych w leczeniu zaburzeń erekcji. Leczenie metodą VEDI daje szanse przywrócenia prawidłowego przepływu krwi i powrotu sprawności seksualnej.